akiferler

video-vimeo

Su kuyusu tasarımı ne demektir?

Su kuyusu tasarımı, su ihtiyacınıza yönelik sondaj çalışması öncesi sorumlu jeoloji mühendisi tarafından yapılacak ön fizibilite raporu anlamına gelir. Bu gibi bir çalışmada mühendisin görevi müşterisinin ihtiyaç duyduğu su miktarını, bu ihtiyaca yönelik uygun kuyu ebatlarını, kuyu açma yöntemini, kullanılacak boru tipi ve kalitesini, kuyu derinliği ve pompa vb. diğer faktörleri belirlemek ve uygun çözüm önerileri sunmaktır.

Mühendisin gerekli çalışmalar sonucunda önereceği çözümler müşterisine özellikle başlangıç ve görünür maliyet konusunda önemli faydalar sağlar. İlerleyen zamanlarda su kuyusunda çıkabilecek arıza ve diğer problemlere karşı da gerekli danışmanlık ve yardım konularında da mühendis müşterisinin yanında olacak ve onun menfaatleri doğrultusunda düşünecektir.

Su etütlerinde (jeofizik etütlerde) suyun varlığı nasıl tespit edilir?

Jeofizik etüdün birkaç değişik metodu olsa da en yaygın ve kullanışlı olanı Schlumberger Yöntemi adı verilen bir arama çalışmasıdır. Kabaca tarif etmek gerekirse bu çalışma esnasında düz bir hat boyunca yere belirli aralıklarla kazıklar çakılarak bu kazıklar üzerinde yere elektrik akımı gönderilir ve geri dönüş değerleri kaydedilir. Temel prensipte her kayacın elektriği iletme konusunda belirli bir geçirgenlik değeri vardır. Bu değerlerde görülen sapmalar belirtilen derinliklerdeki su, petrol, doğal gaz yahut boşlukların varlığını göstermektedir.

Jeofizik etüt sonucu elde edilen veriler, etüdün yapıldığı uzunluğa bağlı mesafeyi bir yarıçap kabul eder ve bu yarıçap aynı zamanda etüt derinliğini vermektedir. (ör: 200 metre uzunluğunda ölçü alındığında bu 200 mt. derinliği göstermektedir).

Alınan ölçümler belirli formüller ve abaklar kullanıldıktan sonra kağıda dökülüp, kayaçların önceden belirlenmiş sabit elektrik geçirimlilik değerleri ile karşılaştırılarak arazinin jeolosini de kapsayan raporlar oluşturmaya yarar.

Su sondajı çalışmalarında nelere dikkat edilmesi gerekir?

• Su sondajı projelerinde öncelikle müşterinin su ihtiyacı ve suyun kullanım alanı net olarak bilinmelidir.
• Kuyudaki suyun miktarı ile istenilen miktar arasındaki farkın ortaya konması, bunun yanında suyun kimyasal bileşimi, tuzluluğu, kalitesi vb. gibi faktörler de kullanım alanına bağlı olarak önem teşkil eder.
• Kuyudan çıkan suyun nereye ve hangi yüksekliğe basılacağı, yedek bir depoya ihtiyaç olup olmadığı belirlenmelidir.
• Kuyu delme yöntemi, kuyu derinliği, kullanılacak boru tipi ve kalitesi, alınan numunelere göre su veren seviyelerin (akiferlerin) tespiti ve kuyudaki sapmalar belirlenmesi gereken önemli faktörlerdir.
• Kuyu duvarı ile teçhiz borusu arası mesafe, kullanılan çakılın tipi ve çakıl zarfının kalınlığı kuyunun silt ve kum çekmemesi açısından önemlidir.
• Sondajcının çalışma biçimi, kullanılan ekipman ve yöntemlerin işe en uygun seçenekte olması sorgulanmalı ve araştırılmalıdır.
• Kuyunun kompresörle temizlenmesi sırasında hava borusunun hangi derinliğe indirileceği, ne kadar süre kompresörle çalışma yapılacağı belirlenmelidir.
• Pompa montaj derinliği, kuyu duvarı ile pompa arasındaki mesafe, pompa tipi ve pompa gücü belirlenmelidir.
• Tüm çalışma zamanı içerisinde çalışanlar ve diğer 3. şahıslar için çalışma alanının iş güvenliği koşulları sağlanmalıdır. Olabilecek kazalara karşı çamur havuzunun ve sondaj alanının etrafının kırmızı şeritle çevrilmesi, elektrik kaçaklarının önlenmesi, sondaj borularının çarpmasının önlenmesi, havalı kuyularda kuyudan fırlayan parçaların başkalarına zarar vermemesi vb. için gerekli önlemler alınmalıdır.

Su sondajı çalışmalarında neden Jeoloji Mühendisleri ile çalışılmalıdır?

Farklı kesimlerden farklı insanların, çeşitli nedenlerle yer altı suyuna ihtiyaç duyduğu düşünüldüğünde bir mühendisin görevi öncelikle zaman, maliyet ve işin yapılış şekli bakımından müşterisine en uygun çözümleri üretmesidir. Var olan Mühendislik bilgisi, araştırma kabiliyeti ve tecrübenin bu doğrultuda kullanılması her iki taraf içinde hem kısa hem de uzun vadede faydalı sonuçlar doğuracaktır.

Örnek vermek gerekirse;  Tarım ile uğraşan bir çiftçinin sondaj talebi olduğunu farz ederek atılacak adımlar aşağıdaki gibidir:

• Çiftçinin yetiştirdiği bitki türü öğrenilerek sezonluk su ihtiyacı hesaplanır.(Yetiştirilen bitki türüne göre su ihtiyacı değişken olmakla birlikte, sulama yöntemi olarak da farklı çözümler mevcuttur).
• Sondajın yapılması istenilen arazi belirlenir ve arazi koşulları gözden geçirilir. Kuyunun farklı yerlerde açılma olasılığı da hesaba katılarak gerekli elektrik temini, su basma mesafesi ve su basma yüksekliği belirlenir.
• Arazinin jeolojik koşulları incelenir, yer altı suyunun varlığına ilişkin gerekli jeofizik etüt yaptırılır.
• Etüt raporu değerlendirilerek olması muhtemel su rezerv ve debi hesapları yapılır. Debinin yetersiz kalması gibi olasılıklar göz önüne alınarak, yapılası gereken depo, sondaj, pompa ve sulama ekipmanları maliyetleri belirlenir. Amortisman hesapları yapılır. Kuyu derinliği ve çapına ait ön proje oluşturulur.
• Sonuçların projenin devamına uygunluğu durumunda tavan ve taban fiyatları belirlenerek sondajcı ile görüşmeler yapılır, teklifler değerlendirilir, istenilen şartlardaki sözleşme formu oluşturulur.
• Tarafların karşılıklı anlaşmasına müteakip, gerekli ruhsat işlemleri tamamlanarak başlayan sondaj çalışması sorumlu mühendis tarafında takip ve kontrol edilir.
• Sondaj sonunda kuyu tecrübesi yapılarak mevcut su durumu, su seviyeleri ve kuyu temizliği kontrol edilir ve uygun pompa seçimi yapılır. Müşterinin isteği doğrultusunda pompa ve pompa ekipmanları ile ilgili fiyat araştırması yapılır.
• Kuyuya pompa inilmesi ve kullanma ruhsatının müşteriye teslim edilmesi sonrası, kuyu çalıştırılarak proje sonuçlandırılır.

Jeofizik etüdün sondaj çalışması için önemi nedir?

Jeofizik etütlerde dikkat edilmesi gereken en önemli kısım, çalışmanın sadece ölçüm yapmaktan ibaret olmadığının anlaşılmasıdır. İyi bir Jeoloji ve jeofizik mühendisi ölçüm sonunda işbirliğine giderek ölçüm sonuçlarını birlikte yorumlamalıdırlar.

Ölçümlerin doğru ve hatasız alınması Jeofizik mühendisinin sorumluluğunda olduğu gibi, arazinin jeolojisini (yüzey ve yer altı yapıları, formasyon ve tabakalar, faylar ve diğer tektonik oluşumlar) bilmek, o bölgede daha önceden yapılan sondaj çalışmalarının varlığını ve sonuçlarını araştırmak da jeoloji mühendisinin sorumluluğundadır.

Doğru ve hatasız bir rapor bu gibi bilgi ve tecrübelerle şekilleneceği gibi yer altı suyunun varlığına dair sonuçlar da tüm bu farklı değerlerin birleştirilmesi ve yorumlanması ile ortaya çıkar. Bu çalışmalar olasılık hesabında %85-90’lık dilime denk gelmekle birlikte, yine de yeraltının bilinmeyen ekstrem koşulları ve sondajcının delme işlemindeki hataları gibi faktörlerden dolayı %10-15’lik yanılma (başarılı olamama) payı müşteriye belirtilmeli ve anlatılmalıdır.

Su etüdü (jeofizik etüt) nedir?

Su arama çalışması yani diğer isimleri ile su etüdü ya da jeofizik etüt, sınırları belirli bir bölgede yeraltı suyunun varlığını ispatlamaya yönelik bir cihaz yardımı ile gerçekleştirilen bilimsel çalışmalardır.

Açılacak su kuyularında sondajcılardan su garantisi istenmeli midir?

Dünya üzerinde aklı başında hiçbir sondajcı özellikle daha önceden çalışmadığı bir bölgede açılacak bir sondaj kuyusu ile ilgili su garantisi ver(e)mez. Temel olarak sondajcının asli görevi suyu çıkartmak değil, daha önceden üzerinde bilimsel bir çalışma ve araştırma yapılarak yer altı suyunun varlığı ispatlanmış bir sahada, ihtiyaçlarınız doğrultusunda projelendirilmiş kuyuyu başarı ile delmek ve kullanıma hazır hale getirmektir.

Bununla birlikte, kuyunuzla ilgili güncel bir jeofizik etüt çalışması yapılmış ve ortalama %80 doğrulukta yer altı suyunun varlığı tespit edilmişse, sondajcı ile yapılan sözleşmede suyu bulma talebi belirtilebilir.

Ek olarak yeraltı suyunun varlığına dair daha önceden herhangi bir çalışma yapılmamış ve buna rağmen sondajcı ısrarla size su garantisi veriyorsa, bu sondajcının para kazanma ihtiyacı ile doğru orantılı olup yapılacak sözleşmelerde su bulunması ve bulunamaması gibi özel durum şartların belirtilmesinde önemli bir fayda vardır.

Kuyu Ruhsatı nedir, neden gereklidir?

Sondaj projelerinde arazinizde gerekli çalışmayı yapabilmek, açılan kuyu üzerinde hak sahibi olabilmek ve kuyuyu ihtiyaçlarınız doğrultusunda işletebilmek için Devlet Su İşleri tarafından onaylanmış, belirli bir formatta hazırlanan belgelere kuyu ruhsatı adı verilir. Arama ve kullanma ruhsatı adı altında düzenlenen bu ruhsatlar kuyunuzun açılması ve tamamlanması işlemlerinin sorumlu bir mühendis kontrolünde yapıldığının göstergesidir. Yine kuyu ruhsatları açılan kuyunun uygun proje koşullarında optimum verim dikkate alınarak gerçekleştirildiğini göstermektedir.

Ruhsat alınmadan yapılan çalışmalar kaçak kuyu statüsüne girdiğinden, bu kuyular görevliler tarafından veya herhangi bir ihbar sonucunda tespit edilip para cezası ve (kuyu sondaja kapalı saha sınırları içerisinde ise) kuyunun kapatılması işlemlerine tabi tutulmaktadır.